Τέχνη του Βίου

Ο μορφωμένος άνθρωπος

The educated man

Έχετε συναντήσει ποτέ κάποιον άνθρωπο, που, ενώ είναι κορυφή στο επάγγελμά του, σε μία συνηθισμένη συζήτηση ξεστομίζει ανοησίες; Που δεν μπορεί να κατανοήσει απλά, καθημερινά ζητήματα και η προσωπική του ζωή είναι ακατάστατη και θλιβερή; Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί ένας μορφωμένος άνθρωπος με υψηλή νοημοσύνη, που διαπρέπει σε δύσκολα επιστημονικά πεδία, στα μικρά, καθημερινά τα κάνει μαντάρα;

Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι καινούργια. Ήδη από την αρχαιότητα οι φιλόσοφοι προσπάθησαν να εξηγήσουν αυτό το παράδοξο και μία πολύ ικανοποιητική εξήγηση έδωσε ο Ισοκράτης, ο σπουδαίος δάσκαλος του 4ου αι. π.κ.χ. Μία εξήγηση τόσο απλή, που αναρωτιέται κανείς γιατί δεν της δώσαμε τη σημασία που της αξίζει.

Ο Παναθηναϊκός λόγος

Τον λόγο αυτό τον έγραψε ο Ισοκράτης σε ηλικία 94 ετών, με στόχο να κάνει έναν απολογισμό του έργου του και να απαντήσει στους επικριτές του, που τον κατηγορούσαν για δογματισμό και αδιαλλαξία, καθώς ο Ισοκράτης ήταν απόλυτος στις απόψεις του. Στον πρόλογο αυτού του έργου, παρουσιάζει την άποψή του για τον πραγματικά μορφωμένο άνθρωπο, μία άποψη που, ούτε τότε ούτε σήμερα μπορεί κανείς εύκολα να δεχτεί εύκολα.

Η σκέψη πάνω στην οποία βασίζει τα συμπεράσματά του ο Ισοκράτης είναι η εξής: πολλοί άνθρωποι που έχουν φτάσει σε ώριμη ηλικία και έχουν τελειοποιηθεί στη Γεωμετρία ή κάποια άλλη επιστήμη,  ή κάποιο άλλο εξειδικευμένο πεδίο και μάλιστα διδάσκουν και άλλους, στα καθημερινά ζητήματα της ζωής αποδεικνύονται πιο ανόητοι από τους μαθητές τους. Για να μπορούν, λοιπόν, να θεωρηθούν στ’ αλήθεια μορφωμένοι θα πρέπει πια σε αυτή την ηλικία:

  1. να έχουν την οξυδέρκεια να ερμηνεύουν σωστά τις περιστάσεις και να επωφελούνται από αυτές.
  2. να είναι αξιοπρεπείς, δίκαιοι και ανεκτικοί με τους ενοχλητικούς ανθρώπους. Να φέρονται με καλοσύνη και πραότητα στους φίλους τους.
  3. να συγκρατούν τις παρορμήσεις τους και να διαχειρίζονται γενναία τις συμφορές.
  4. να μην αφήνουν τις ευτυχείς συγκυρίες να τους διαφθείρουν. Να μην χαίρονται περισσότερο με όσα κέρδισαν κατά τύχη απ’ όσο χαίρονται με όσα κέρδισαν με τον κόπο και την ορθή τους σκέψη.

Αυτόν που συνδυάζει όλα τα παραπάνω θεωρεί ο Ισοκράτης μορφωμένο άνθρωπο. Τον άνθρωπο που σκέφτεται συνετά και μετρημένα, ώστε να αναγνωρίζει το συμφέρον του και το επιδιώκει, χωρίς να περιφρονεί τους άλλους γύρω του.

Πώς γίνεται

Για να αποκτήσουμε την πρακτική σοφία που περιγράφει ο Ισοκράτης, ο μόνος τρόπος είναι η διδασκαλία της ρητορικής. Η ρητορική τέχνη διδάσκει πώς να χρησιμοποιούμε τον λόγο με τέτοιον τρόπο, ώστε να κάνουμε τις θέσεις μας κατανοητές και να πείθουμε τους ακροατές μας για την ορθότητά τους. Ο Ισοκράτης ισχυρίζεται πως, όποιος κατακτήσει αυτό το ταλέντο, αποκτά εκείνες τις ιδιότητες που χαρακτηρίζουν τον μορφωμένο άνθρωπο, εκείνον που μπορεί να επιτύχει στη ζωή του περισσότερα από κάθε άλλον.

 

Πηγή φωτογραφίας:
https://pixabay.com/

2 Σχόλια

  • Μαζί με την αυστηρή εξειδίκευση, επιβάλλεται να υπάρχουν και άλλες, πολλών ειδών γνώσεις, απαραίτητες, και για αυτήν την πρώτη τέχνη της ζωής??
    Μπορεί η εξειδίκευση να μην αγνοεί, και την πνευματική πολύ-μέρεια??
    Καλή Κυριακή!

    • Ο Ισοκράτης υπερασπίζεται τη γνώμη πως η εξειδίκευση από μόνη της δεν εξυπηρετεί επαρκώς τις ανάγκες μας. Μπορεί κάποιος γιατρός, για παράδειγμα, να είναι πολύ αποτελεσματικός στη δουλειά του, αλλά αν δεν ξέρει να συμπεριφερθεί σωστά στον ασθενή, δεν είναι τελικά όσο αποτελεσματικός θα μπορούσε να είναι. Γιατί εκτός από την ορθή θεραπεία, απαιτείται συμπόνια, σχέση εμπιστοσύνης κ.τ.λ. Αυτά, για να εκφραστούν σωστά πρέπει να ξέρει να μιλάει σωστά, να γίνεται κατανοητός, κάποιες φορές να είναι και πειστικός. Οπότε, χρειάζεται να έχει ευρύτερη μόρφωση, κοινωνικές δεξιότητες και αυτό που σήμερα ονομάζουμε «συναισθηματική νοημοσύνη». Ο Ισοκράτης θεωρεί τη Ρητορική κορυφαίο μάθημα επειδή επιτρέπει την απόκτηση αυτής της ευρυμάθειας. Στις σχολές ρητορικής, μεταξύ άλλων, ανέπτυσσαν την ικανότητα να αντιμετωπίζουν κάθε αντίθετο επιχείρημα, και για να το επιτύχουν αυτό έπρεπε να εξοικειωθούν με ένα ευρύ φάσμα απόψεων, διαφόρων γνωστικών πεδίων. – Καλό σας βράδυ.

Γράψτε ένα σχόλιο